کاردرمانی ( توانمندسازی جسمی ذهنی اعصاب)

کاردرمانی (occupational therapy) : علم وهنراستفاده ازفعالیتها وتکنیکهای هدفمندجهت به استقلال رساندن فرد دچارمشکل و ضایعه می باشد

یکی از حیطه های کاردرمانی، درمان کودکان بامعلولیت های ذهنی و فیزیکی است ومتخصصین کاردرمانی به طوراختصاصی درزمینه کودکان فعالیت وسیعی دارندکه شامل:      

 *كودكان فلج مغزي (CP)

مهمترين اهداف درمان فلج مغزی بسته به نوع وشدت مشکل:

ü         تعديل تون عضلاني

ü         جلوگيري ورفع بدشكليهاي مفصلي

ü         تجويز و ساخت اسپلينت يا ارتز مناسب

ü      تسهيل مراحل رشد حرکتی،واكنشهای تعادلي و حفاظتي

ü         مهار رفلكسهاي غير طبيعي

ü  ارائه مشاوره وضعيتهاي  صحيح، جلوگيري ازالگوهاي غلط وپیگیری درمان در منزل به والدين

ü         اعمال كشش روي عضلات كوتاه قبل از جراحي

ü         آموزش مهارت هاي روزمره زندگي(ADL)

 

  *كودكان عقب مانده ذهني (MR)

كار درماني بسته به ميزان بهره هوشي و توانائيهاي كودك خدمات درماني زير را ارائه ميدهد:

ü   تمرين مهارتهاي حركتي Fine وgross وبهبود تعادل     

ü    آموزش مفاهيم كلي و مفاهيم شناختي و دركی

ü   آموزش مهارت هاي روزمره زندگي (ADL)

ü   آموزش مهارت هاي اجتماعي

ü   تقويت توجه و تمركز

ü   افزايش تحمل كاري و دستور پذيري

 

 *كودكان با تاخير رشد حركتي (M.D)

با توجه به اين كه اين كودكان فقط در زمينه كسب مراحل مختلف رشد حركتي با اشكال و تاخير مواجهند لذا كاردرماني درجهت ارتقاء كودك به سطوح با لاتر رشد حركتي  بسته به نياز هر كودك اقدام به درمان آنها مي نمايد.

 

   *كودكان مبتلا به اختلالات ياد گيري

فعاليتهاي متخصصين كار درماني در این زمینه شامل:

ü         تمرين جهت تقويت ياد گيري ادراكي- حركتي   

ü         تمرين جهت تقويت پيوند هاي ادراكي - حركتي 

ü        تمرين جهت تقويت كنترل بينايي

ü        تمرين هاي لازم قبل از شروع به نوشتن

ü        تمرين جهت تقويت ادراك شكل

 

*كودكان با نقص بينايي

كاردرماني در اين شاخه بر روي موارد زير كار مي كند:

ü                 تسهيل رشد حركتي و بهبود تعادل در وضعيتها

ü                 آموزش تحرك و جهت يابي وتقويت حسي( لامسه)

ü                 آموزش مهارتهاي روزمره زندگي

 

*بيماري هاي عصبي- عضلاني

كار درماني در اين بيماران به موارد زير مي پردازد:

ü ارائه فعاليتهای مناسب جهت جلوگيري ازبد شكلي هاي مفصلي(ناشي ازضعف پيشرونده وعدم تعادل عضلاني)

ü   تداوم راستاي صحيح بدن واندامها

üحفظ حداکثرتوانا یی فرد برای جابجا یی وتحرک

ü   تجويز وسيله كمكي مناسب

üآموزش احتياطات لازم حين انجام كارهاي روزمره به بیماردر صورت وجود فقدان حسي

üتجويزوسايل كمكي جهت نوشتن،بريدن،دكمه بستن و.. در صورت وجود ضعف عضلاني ومشكل حركات fine  

ü آموزش مهارت هاي روزمره زندگي(ADL)

 

*سوختگيها

فعاليتهاي مهم متخصص كاردرماني در سوختگيهاي كودكان شامل موارد زير است :

ü        جلوگيري ازبدشكلي وتشكيل بافت ترميمي زخم(اسكار)

ü        وضعيت دادن ( Positioning)

ü  تجويزاسپلينت واستفاده ازبانداژ و ژاكت فشاری جهت قادر سازي كودك برای برگشت به زندگي مستقل

ü  فعاليتهاي درماني مناسب جهت بهبود دامنه حركتي   مفاصل،قدرت،هماهنگي عملكردي و مهارت هاي رشدي

ü        درنظرگرفتن ملاحظات درماني روانی– اجتماعي جهت تطابقات هيجاني

 

*مشكلات ارتوپديك كودكان:

شامل مشكلات مفصلي، نواقص و دفورميتهاي مادرزادي اندامها و ...می باشد .

 اهداف كاردرماني در درمان اين بيماران شامل:

ü                       حفظ يا افزايش دامنه حركتي مفاصل

ü                       ارائه تمرينات قبل و بعد از اعمال جراحي.

ü                       حفظ راستاي مفاصل واندامهابااسپلينت مناسب      

ü                       تجويز ارتز مورد نيازوکمک به تطابق با معلوليت

                         

                                   کاردرمانی بیماران نورولوژیک               

 بيماران نورولوژيك،بيماراني هستند كه با اختلالات سيستم عصبي مركزي(C.N.S) متولد وياافرادي كه دراثربيماري ويا ضربه سروكمر دچارمعلوليت شده اند.شايعترين بيماري هايي كه كاردرماني درآنها مفيد واقع ميشود شامل:ضايعات نخاعي،اختلالات مخچه اي-بيماريهاي نورون محركه فوقاني(U.M.N)و تحتانی(L.M.N)-Head Injury – C.V.A- بيماريهاي دژنراتیو پيشرونده سيستم عصبي مركزي وپلي نوريتها هستند.نقش كاردرماني دراين گونه بيماران با توجه به ماهيت مسير وعوارض بيماري، دراز مدت و با پيگيريهاي ممتد می باشد.

 اهداف كلي كاردرماني در اين بيماران جلوگيري از پيشرفت بيماري و بازگرداندن تواناييهاي ازدست رفته تا حدامكان و بازگشت بيماربه زندگي اجتماعي است.

ارزيابي(Assessment) :

ارزيابي فرايندي است كه توسط آن اطلاعاتي راجع به توانايي ها وناتواناییها و محدوديتهاي بيمار بدست مي آيد.                                 معاينه بيمار نورولوژيك در كاردرماني به شرح زیر است :

1.   Observation (مشاهده)

2. Mental status  (حالت شعوري و رواني) مثل:speech  -  قضاوت- Body scheme – praxia- orientation و....

3.  سيستم حركتي(motor):بررسي وجود يا عدم ضعف عضلاني،تون عضلاني،رفلكسهاي وتري،حركات اضافه،آتروفي

4. Coordination  (هماهنگي و بالانس)

5. سيستم حسي(sensory):ارزیابی حس سطحي.عمقي و مركب(sterognosis – two point discriminationو...)

6. standing- Gait

7. در بعضي موارد تست قدرت عضله –Rom  پسيو و اكتيو :  به منظور تعيين كانتراكچر هاي بالقوه يا فعلي كه سبب محدود شدن پتانسيل عملكردي ميشوند،صورت می گيرد تا نياز به استفاده از اسپلينت مشخص شود.

8. ارزيابي عملكردي(Functional):اين ارزيابي در ضايعات نورون محركه فوقاني (مثل همي پلژي)در وضعيت عملكردي مورد استفاده قرار ميگيرد. مثلا بردن دست به پشت سر جهت ارزيابي حركات شانه و آرنج  و رساندن دست به دهان به منظور بررسي حركت آرنج(Flex).

9. ارزيابيهاي ديگر مثل ADL (of living Activity Daily): بررسی موانع موجود درمنزل،تطابقات لازم براي رانندگي و فعاليت هاي      حرفه اي بايد به دقت  انجام شوند.

 

اهداف كلي كاردرمانی در بيماران نورولوژيك:

ü      كنترل بالانس و پوسچرال(stability)

ü      درمان motor-sensory

ü      ايجاد Relaxation Response در بيمار

ü      مهار الگو هاي حركتي ناخواسته و غير طبيعي

ü      تسهِِِیل الگوهای حرکتی نرمال در فعالیتهای عملکردی

ü      استفاده از وسايل جبراني و جايگزين و اسپلينت

ü      تمرينات راه رفتن وايستادن

ü      تمرين و آموزش فعاليت هاي A.D.L

ü        جلوگيري از كانتراكچر و حفظRom با حركات پسيو و اكتيو و positioning صحيح

 

                             اهداف تجویز اسپیلنت:

الف-حفظ قدرت عضله بخصوص اندام فوقاني مثلcock-up

ب-  جلوگيري از دفورميتي توسط اسپلينت هاي preventive

ج-  حفظ  Grip درآتروفي عضلات تنار يا ضعف شديد فلكسورهاي انگشتان

د-ساپورت سر: collarگردني براي ساپورت عضلات ضعيف

ه- تسهيل درامر تحرك و حفظ امنيت بيمارمثلا" toe-up

و-تهيه ابزار هاي كمكي وتطابقي مثل بزرگ كردن grip

ژ- تهيه sling هاي حمايتي يا ساپورتیو،مثلا" براي كاهش ادم اندام فوقاني يا جلوگيري از stretchعضلات شانه

 

مراحل درماني:

1- : Adjuctive Methodsشامل روشهايي هستند كه فرد را براي انجام مهارتهاي كار كردي آماده مي سازند ،اين روشها شامل.Exercise:تكنيكهاي facilitation و inhibition-positioning- تهيهsplint  ومداليتهاي فيزيكي ديگر .

2-Enabling activity :اين فعاليت ها براي بيمار مفهوم خاصي نداردو علاقه و انگيزه بيمار را مثل فعاليت هدفمند تحريك نمي كند مانند : sanding – peg board براي آموزش مهارتهاي دركي ،حركتي و...

3-purposeful activities(فعاليت هاي هدفمند):

بطور طبيعي براي بيمار معني دار ميباشند مانند كارهاي دستي، هنري،غذا خوردن،لباس پوشيدن ،ورزش و...                        occupational performance \ community                       -4

Reintegration

بيمار نقشهاي كاري خود را در محيط زندگي و جامعه بدست مي آورد و وظايفي مانند مراقبت ازخود(self-care) كار-تحصيل وگذراندن اوقات فراغت رادربالاترين سطح بطور مستقل انجام ميدهد.

 

 

                                  کاردرمانی جسمی وحرکتی

 كاردرماني در بيماري هاي جسماني به درمان بيماران و معلوليني مي پردازد كه به علل ارتوپدي،نورولوژي،روماتولوژي و مادرزادي دچار كاهش دائمي يا موقتي در توانائيهاي جسمي شده اند.

 اهداف كار درماني:

1.جلوگيري از پيشرفت بيماري و معلوليت

2. بازگرداندن توانائيهاي از دست رفته تا حد امكان

3.بازگشت بيمار به زندگي اجتماعي

 

*فرآيند كاردرمانی:                                                                                                       

 الف:ارزيابي بيمار:از طريق مراجعه به پرونده پزشكي،مصاحبه ،مشاهده و ارزیابی حرکتی.قدرت عضلانی.حسی.عملکردی.   شناختی .درکی.بالینی .تورم وكاركردي انجام می گیرد

ب:تعيين اهداف درماني

ج:طرح ريزي برنامه درماني

د:ارزيابي مجدد بيمار و طرح درماني

*رويكردهاي درماني:

1. Biomechanical  approaches

2. Neurodevelopmental  approaches

3. Rehabilitative  approaches

 

*روشهاي درماني:

1-Purposeful  activity  (فعاليت هدفمند)

2-Therapeutic exercise (تمرينات درماني)

3-اسپلينت:وسيله اي كه براي حمايت يا افزايش عملكرد بدن بكار ميرود. جهت كسب نتايج مطلوب، بكارگيري اسپلينت را بايد بطور دقيق با انجام فعاليت ها و تمرينات درماني تلفيق كرد.

 

                            *ضايعات تاندون فلكسور:

درمان توانبخشي این ضايعات در 3 فاز 4 هفته اي انجام ميگيرد:  

فاز اول :ساخت اسپلينت حفاظتي، برنامه تمريني ،درمان ادم،اسكار و جلوگيري ازPIP contracture مي باشد.

 فاز دوم :كنار گذاشتن اسپلينت دور سال،انجام passive hold و ادامه رفع ادم،درمان اسكار و جلوگيري از pip contracture  .

فاز سوم:

1-تسهيل لغزش آزاد و جداگانه تاندونها

2-كنار گذاشتن هر نوع اسپلينت حفاظتي و استفاده از اسپلينت هاي corrective

3-رفع ادم و درمان اسكار

4- آغاز work therapy

5-آغاز فعاليتهاي فانكشنال با دست

6-افزايش تحمل و قدرت عضلاني

 

                                      *چسبندگي ها:

در درمان كنسرواتیو چسبندگي اهداف كار درماني شامل:

ما ساژ passive stretch (دادن مقاومت به عضلات آنتاگونيست)،

پس از عملTenolysis  مراقبت از زخم،كنترل ادم،splinting. حركات اكتيو وپاسيو وبرگشت فرد به فعاليت فانكشنال. .

*ترميم مرحله اي تاندون:كار درماني قبل از شروع جراحي به رفع كانتراكچر هاي مفصلي،بهبود پوست و بافت نرم و Mobilization  مفاصلStiff  مي پردازد.

پس از مرحله اول جراحي میتوان يك اسپلينت دور سال براي بيمار ساخته واز ماساژ با روغن براي نرم كردن بافت و از يك EXT Splint براي رفع كانتراكچر هاي مفصلي استفاده كرد.

بعد از مرحله دوم جراحي از يك اسپلينت دور سال و كش استفاده شده وبه بيمار فلكشن و اكستنشن پاسيو ارائه وكنترل كانتراكچر ادامه مي يابد.

در هفته ششم كش برداشته و تمرينات Tendon gliding ،استفاده از خمير (putty)و ماساژ با روغن انجام مي شود.         

 در هفته هشتم فعاليت هاي مقاومتي به بيمار ارائه ميگردد.        

  در هفته دوازدهم بيمار به كار خود برگشته و فعاليت دستي انجام ميدهد.

كاردرماني همچنين به درمان توانبخشي در ضايعات تاندون اكستانسور،ضايعات اعصاب محيطي،سندرومهاي فشاري اعصاب،شكستگي ها،قطع عضوها،سوختگي ها،آتريت روماتوئيد،آتروفي سودوك،سندروم دكورون،كانتراكچر               د و پوئيترن،ضايعات نخاعي،ايسكیمي ولكمن و ... مي پردازد.

 

 =============================================================

                                        ========================                                          گفتاردرمانی

گفتار درماني Speech therapy :علمي است كه به بررسي و درمان اختلالات مربوط به گفتار و زبان ،صدا و ريتم مي پردازد كه هر كدام از اين اختلالات داراي زير مجموعه اي مي باشند:

*اختلالات گفتار :

الف: اختلال توليد بر اساس عادت غلط :افرادي كه بر اثر يادگيري غلط و داشتن الگوي گفتاري نامناسب و يا تشويق خانواده عادت به گفتار ناصحيح كرده اند جزء اين گروه هستند كه گفتار درمانگر با آگاه نمودن بيمار از نحوه توليد ناصحيح خود و افزايش انگيزه و تحريك پذيري وي و آموزش واجهاي صحيح و تمرين جهت جانشين كردن واجهاي صحيح بجاي واجهاي خطا در درمان اين بيماران مي كوشد.

ب: اختلال توليد درافراد كم شنوا: كم شنوايان به علت شنوايي مختصر و محدودشان تمام اصوات پيچيده گفتاري را بطور دقيق و واضح نشنيده اند و به همين دليل از لحاظ رشد و تكامل مراحل گفتاري دچار مشكل مي باشند. كه بسته به نوع و ميزان كم شنوايي،شدت اختلال و سن بيمار و با استفاده از سمعك و دستگا هاي تربيت شنوايي براي اين افراد، برنامه ريزي گفتار درماني انجام مي گيرد.

ج: اختلال توليدبه علت ناهنجاري اندام هاي گويايي:مانند وضعيت نامناسب دندان بندي،كوتاه يا بلند بودن سخت كام،كوتاه بودن بند زير زبان و....كه اين افراد ابتدا جهت رفع مشكل ارگانيكي به متخصصان مربوطه ارجاع داده ميشوند و سپس بسته به نوع و شدت مشكل، روش درماني متفاوتي خواهند داشت.

*اختلالات زبان :

الف: تاخير در رشد گفتار و زبان:زماني كه به علت بيماري هاي مادر زايي و ژنتيكي يا عوامل مربوط به دوران قبل، حين و بعد از زايمان و يا كمبود هاي محيطي و عاطفي،كودك در رشد گفتار و زبان از همسالان خود عقب باشد،نياز به گفتار درماني امري ضروري به نظر مي رسد. در اينجا گفتار درمانگر با استفاده از وسايل كمك آموزشي و با دادن مشاوره صحيح به والدين بيمار در درمان او مي كوشد.

ب :زبان پريشي:وقتي كه فرد گفتار طبيعي را كسب كرده و مراحل رشد زبانش عادي بوده است ولي بر اثر سانحه يا حادثه اي سيستم مغز و اعصاب او آسيب ديده و در درك و حافظه يا بيان و يا هر دو دچار اختلال شده باشد اصطلاحا به زبان پريشي مبتلا گشته است. كه بسته به محل و وسعت ناحيه آسيب ديده مغز،ويژگي زبان پريشي متفاوت خواهد بود و نياز به روش خاص در درمان دارد.

*اختلالات صدا :

الف:اختلال صدا بر اثر عوامل رواني :مانند ضربه هاي روحي شديد كه كيفيت صداي شخص مختل ميگردد و جهت درمان بايستي ابتدا علل رواني توسط پزشك متخصص درمان گردد و سپس گفتار درمانگر روشهاي خاص درماني را ارائه دهد.

ب:اختلال صدا براثربد يا زياداستفاده كردن از حنجره: علائم آن صداي نفس آلود،خش خش صدا،قطع شدگي صدا،و.... مي باشد.استراحت صدا و استفاده از شيوه هاي درماني خاص و انجام تمرينات گفتار درماني مي تواند در اين زمينه مفيد باشد.

ج:اختلال صدا بر اثر وجود نقص هاي ساختماني:مانند شكاف كام كه منجر به صداي خيشومي مي گردد. افزايش تحرك و تقويت عضله نرم كام و آموزش جايگاه صحيح زبان از روشهاي گفتار درماني در اين مورد است.

*اختلالات ريتم :

الف:لكنت دوران كودكي:

1- بدون آگاهي :  كه با مشاوره با والدين و ايجاد محيطي دور از تنش و با روش درمان غير مستقيم بهبود مي یابد.

2- با آگاهي: كه درمان به طور مستقيم و بسته به نوع و ميزان لكنت انجام مي گيرد.

ب:  لكنت بزرگسالان:كه  پايداري  بيشتري  دارد  و با  شرايط  بحراني دوران بلوغ  افزايش مي یابد و با كاهش اضطراب و استرس ها،با استفاده از روشهاي درمان لكنت بزرگسالان ،بهبودي نسبي حاصل خواهد شد.

¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤ 

         کلینیک کاردرمانی گفتاردرمانی مشاوره و هیپنوتراپی رها

 

اصفهان-چهارراه فلسطین-ابتدای فردوسی-ساختمان حکیم-طبقه3-واحد28 -03112241019